Zaćma (łac. cataracta) - choroba charakteryzująca się zmętnieniem soczewki oka, uniemożliwiająca kształtowanie prawidłowych obrazów na siatkówce. Powstaje zazwyczaj w wyniku starzenia się organizmu. Zaćma występuje więc przeważnie u osób w podeszłym wieku, ale może pojawić się też u młodych ludzi - wówczas jej przyczyną są urazy oka, stany zapalne, krótkowzroczność bądź cukrzyca. Występują także sporadyczne przypadki zaćmy wrodzonej.

• Przyczyny i rodzaje zaćmy
• Objawy zaćmy
• Leczenie zaćmy
• Przygotowanie do operacji zaćmy
• Jak wygląda operacja zaćmy?
• Jakich soczewek używamy?
• Co po zabiegu usuniecia zaćmy?
• Nasi specjaliści w leczeniu zaćmy
• Cennik zabiegów prywatnych

Przyczyny i rodzaje zaćmy

Najczęstszą przyczyną katarakty jest utrata elastyczności soczewki oka w wyniku starzenia się organizmu. Do wiotczejącej soczewki nie jest doprowadzana wystarczająca ilość substancji odżywczych, co powoduje utratę prawidłowej ostrości widzenia i zmętnienie, które jest jednym z kluczowych objawów zaćmy. Jednak wiek nie jest jedynym czynnikiem w rozwoju zaćmy – na powstawanie tego schorzenia mogą mieć wpływ również inne elementy, związane zarówno z chorobami oczu, jak też dolegliwościami ogólnoustrojowymi i uwarunkowaniami genetycznymi. Wśród najważniejszych czynników ryzyka zachorowań na zaćmę możemy wymienić m.in. urazy gałki ocznej, wysoką krótkowzroczność, cukrzycę, nadciśnienie, otyłość, długotrwałe terapie kortykosteroidami i terapie hormonalne. Większe zagrożenie zaćmą występuje również u osób nadużywających alkoholu i tytoniu.

Zaćma starcza może przybrać postać korową, jądrową lub podtorebkową tylną – w zależności od tego, gdzie zaczyna się proces mętnienia soczewki. Najbardziej charakterystyczna jest zaćma jądrowa, polegająca na mętnieniu soczewki od środka: w tym przypadku choroba postępuje zazwyczaj bardzo powoli. Z kolei najbardziej „zdradliwym” rodzajem zaćmy można nazwać zaćmę korową, która na początku przez dłuższy czas może przebiegać praktycznie bezobjawowo. Objawy zaćmy nie powinny być ignorowane pod żadnym pozorem.

Mimo że zaćma kojarzona jest przede wszystkim z podeszłym wiekiem, to jednak znane są przypadki występowania tego rodzaju dolegliwości również u osób młodych (np. w wyniku urazu lub przyjmowania niektórych leków), a nawet u noworodków. Wówczas mamy do czynienia z zaćmą wrodzoną – częściową lub całkowitą. Przyczyny tego rodzaju zaćmy mogą być różne: od zakażenia wewnątrzmacicznego, poprzez różyczkę i inne ciężkie choroby przebyte w czasie ciąży, aż po zespół Downa i choroby genetyczne.

Czy można zapobiec zachorowaniu na zaćmę? Ze względu na główne przyczyny powstawania tej choroby, profilaktyka z medycznego punktu widzenia jest obecnie niemożliwa. Jedyne, co możemy zrobić, to odpowiednio dbać o oczy oraz o ogólną kondycję zdrowotną, unikając czynników zwiększających ryzyko zachorowania. Szczególnie ważną rolę odgrywa tu dieta, zawierająca optymalne ilości witamin, zeaksantyny i luteiny, a także NNKT omega-3. Drugą istotną kwestią jest zapewnianie oczom ochrony przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym – warto więc zainwestować w dobrej jakości okulary przeciwsłoneczne z filtrem, aby zachować dobre widzenie.

Objawy zaćmy

W leczeniu zaćmy spore znaczenie ma odpowiednio wczesne zdiagnozowanie choroby. Dlatego warto zwracać uwagę na symptomy mogące świadczyć o powstawaniu niekorzystnych zmian w obrębie soczewki oka, po to, aby operacja zaćmy nie była konieczna. Do najbardziej charakterystycznych objawów zaćmy należą:

• utrata ostrości widzenia (obraz rozmazany lub zamglony),
• pogorszenie jakości widzenia w nocy lub przy bardzo jasnym świetle,
• trudności z postrzeganiem i rozróżnianiem barw,
• stopniowo wzmagająca się krótkowzroczność,
• rozdwojony obraz (szczególnie w słońcu).

Leczenie zaćmy

W początkowych stadiach zaćmy często stosuje się krople do oczu, mające na celu spowolnienie procesu mętnienia soczewki. To jednak zaledwie tymczasowe rozwiązanie, opóźniające rozwój choroby. Nie można jednak całkowicie zatrzymać rozwoju zaćmy, więc jedynym sposobem na całkowite jej wyleczenie (usunięcie) jest zabieg operacyjny.

Dzięki rozwojowi technologii i osiągnięciom w dziedzinie chirurgii operacja zaćmy nie wymaga pozostawania w szpitalu. Wszystko odbywa się w warunkach ambulatoryjnych, w ciągu jednego dnia. Nie ma nawet konieczności podawania narkozy – stosuje się wyłącznie znieczulenie miejscowe, zatem po zabiegu usunięcia zaćmy pacjent może wyjść ze szpitala samodzielnie i wrócić do codziennych zajęć. Warto jest poddać się operacji zaćmy, ponieważ jest ona niezwykle skuteczna, bezpieczna i praktycznie bezbolesna. Operacja zaćmy pozwala na niemalże natychmiastowy powrót do normalnego trybu życia.

Przygotowanie do operacji zaćmy

Choć fakoemulsyfikacja, czyli zabieg usunięcia zaćmy, jest dość prosty i szybki, to jednak dla satysfakcjonującego efektu bardzo ważne jest odpowiednie przygotowanie pacjenta do operacji, jak też postępowanie po zabiegu leczenia, w trakcie rekonwalescencji. Pierwszym krokiem są badanie kwalifikacyjne, mające na celu potwierdzenie diagnozy i wykluczenie przeciwwskazań do zabiegu zaćmy. W niektórych przypadkach może się bowiem okazać, że w danym momencie przeprowadzenie nawet tak mało inwazyjnego zabiegu jest niewskazane. Dzieje się tak m.in. wówczas, gdy pacjent cierpi na odwarstwienie siatkówki, jaskrę, zaawansowane zwyrodnienie plamki żółtej, zapalenie spojówek czy niewydolność krążeniowo-oddechową. Operacja zaćmy nie powinna być również wykonywana u osób, które niedawno przeszły zawał.

Oprócz badań okulistycznych (takich jak m.in. badanie dna oka czy ciśnienia wewnątrzgałkowego), przed zabiegiem usunięcia zaćmy warto zrobić podstawowe badania laboratoryjne, a jeżeli chorujemy na choroby przewlekłe (np. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca) i przyjmujemy leki na co dzień – dobrym rozwiązaniem będzie konsultacja ze specjalistą. O przyjmowanych lekach należy również wcześniej poinformować lekarza wykonującego operację zaćmy, aby operacja usunięcia zaćmy nie wpłynęła negatywnie na ostrość wzroku. Zabieg chirurgiczny polegający na wprowadzeniu sztucznej soczewki do operowanego oka to nie przelewki, dlatego warto jest poinformować lekarza o wszelkich niesprzyjających okolicznościach.

W dniu zabiegu leczenia operacyjnego katarakty nie należy używać żadnych kosmetyków do twarzy (np. kremu czy makijażu). Poza tym na operację zaćmy przychodzimy na czczo. Jeżeli w dniu poprzedzającym zabieg nie czujemy się zbyt dobrze, musimy powiedzieć o tym chirurgowi – w takim wypadku nawet „niewinny” kaszel jest powodem do przełożenia operacyjnego leczenia tej choroby na inny termin, ponieważ mógłby doprowadzić do komplikacji w trakcie wykonywania procedury.

Zaćma - metody leczenia

Wiele osób zadaje sobie to pytanie: na czym polega operacja zaćmy? Operacja zaćmy trwa około 15-20 minut. Całą procedurę można opisać w trzech krokach:

1. użycie znieczulenia ogólnego miejscowego (znieczulenia miejscowego - krople do oczu)
2. usunięcie zmętniałej soczewki za pomocą ultradźwięków
3. wszczepienie nowej soczewki

Czy operacja zaćmy boli? Nie! Pierwszym etapem zabiegu leczenia jest wpuszczenie znieczulających kropli do oczu. Jak już wspomnieliśmy, operacyjne leczenie tej choroby nie wymaga podawania narkozy ani pozostawania w szpitalu po usunięciu zaćmy – znieczulenie miejscowe w formie kropli jest zatem w zupełności wystarczające, aby pacjent nie czuł żadnego większego dyskomfortu ani tym bardziej bólu. Aby uniknąć mimowolnego mrugnięcia w trakcie zabiegu, na powiekę zakładane jest narzędzie, które zabezpiecza oko przed zamknięciem, które mogłoby mieć fatalny wpływ na przebieg zabiegu usunięcia zaćmy. Kiedy pacjent jest już gotowy do zabiegu, rozpoczyna się procedura usunięcia zmętniałej soczewki. W tym celu chirurg wykonuje niewielkie cięcie, przez które wprowadza fakoemulsyfikator, czyli urządzenie emitujące ultradźwięki, które rozbijają soczewkę na małe cząsteczki, tak aby łatwiej było ją usunąć i dokładnie wyczyścić torebkę soczewki.

Następnie wprowadza syntetyczną soczewkę wewnątrzgałkową (IOL), która zapewni pacjentowi prawidłowe widzenie. Operowane oko po pewnym czasie zwyczajnie poprawi kontrast widzenia po pewnym czasie. Pogorszenie widzenia zostanie za Ten moment zabiegu leczenia jest niezwykle istotny – wymaga dużej precyzji i doświadczenia, ponieważ soczewka musi być umieszczona w odpowiednim miejscu, aby mogła dobrze zaadaptować się do oka, nie powodując zbędnych komplikacji. Decydując się na taki zabieg, warto więc postawić na sprawdzonych specjalistów, którzy mogą poszczycić się wieloma operacjami leczenia tej choroby zakończonymi sukcesem.

Nacięcie wykonane podczas zabiegu jest tak małe, że nie wymaga zakładania szwów – proces gojenia odbywa się bardzo szybko. Dla zabezpieczenia oka przed niekorzystnym działaniem czynników zewnętrznych (zwłaszcza kurzu i pyłków) zakładany jest jedynie opatrunek zewnętrzny – można go zdjąć po powrocie do domu. Warto także pamiętać, że na zabieg zaćmy przychodzimy z osobą towarzyszącą, ponieważ bezpośrednio po zabiegu pacjent może mieć osłabiony wzrok, więc samodzielny powrót do domu nie jest najlepszym pomysłem. Prowadzenie samochodu od razu po operacji zaćmy jest oczywiście wykluczone. Po około dwóch tygodniach od operacji pacjent musi zgłosić się na badanie kontrolne, aby upewnić się, że nie wystąpią żadne powikłania sztucznej soczewki po operacji zaćmy w okresie rekonwalescencji, a nowa soczewka zoperowanego oka dobrze się przyjęła.

Zaćma - metody leczenia

Dobór odpowiednich soczewek ma kluczowe znaczenie dla jakości widzenia po operacji zaćmy. Wybierając soczewkę, uwzględniamy nie tylko parametry okulistyczne, ale również indywidualne potrzeby pacjenta, związane z jego stylem życia. Po wszczepieniu sztucznej soczewki, jakiś czas od wykonania zabiegu,  konieczna jest korekcja okularowa. Dzięki temu rezultat zabiegu będzie w pełni satysfakcjonujący – pamiętajmy, że syntetyczną soczewkę można wszczepić tylko raz, zatem ten wybór musi być gruntownie przemyślany.  W Centrum Medycznym Kardiotel korzystamy z najlepszych amerykańskich soczewek AcrySof®IQ, gwarantujących znaczącą poprawę wzroku.

• Soczewki jednoogniskowe – AcrySof®IQ – soczewki asferyczne, umożliwiające skorygowanie aberracji sferycznej poprzez bardziej efektywne zogniskowanie promieni światła na siatkówce, dzięki czemu znacznej poprawie ulega ostrość widzenia i jakość obrazu. Soczewka jednoogniskowa poprawia widzenie tylko z dali, więc nadal możemy potrzebować okularów np. do czytania czy pracy przy komputerze.
• Soczewki jednoogniskowe toryczne – AcrySof®IQ Toric – soczewka, dzięki której pozbędziemy się nie tylko zaćmy, ale również astygmatyzmu, jeżeli owa dolegliwość występuje u danego pacjenta.
• Soczewki wieloogniskowe – AcrySof®IQ PanOptix – soczewki gwarantujące lepszą jakość widzenia z różnych odległości. Oznacza to, że po zabiegu leczenia zaćmy pacjent nie musi już używać okularów korekcyjnych ani do dali, ani do bliży. Tego rodzaju soczewki doskonale sprawdzą się u osób, które prowadzą wciąż aktywny i zróżnicowany tryb życia: na co dzień korzystają z komputera, lubią czytać, prowadzą auto, uprawiają sport itp.
• Soczewki wieloogniskowe toryczne - AcrySof®IQ PanOptix Toric – soczewki zapewniające prawidłowe widzenie z dali, bliży i pośredniej odległości, a równocześnie korygujące astygmatyzm.

Wszystkie soczewki są wykonane z materiałów hydrofobowych i wyposażone w filtry światła niebieskiego oraz filtry UV. Asferyczna optyka sprawia, że widziany przez nas obraz będzie bardziej wyrazisty i przejrzysty; poprawi się również jakość widzenia po zmroku i przy niezbyt dobrym oświetleniu. Oto w jaki sposób przebiega operacja usunięcia zaćmy.

Zabieg usunięcia zaćmy

Operacja zaćmy nie jest dziś tak inwazyjnym zabiegiem jak dawniej, zatem pacjent może spokojnie wrócić do swoich rutynowych zajęć już tego samego dnia. Czas rekonwalescencji nie jest przesadnie długi. Należy jednak pamiętać o wizytach kontrolnych oraz stosowaniu kropli antybiotykowo-sterydowych. Przez około 3 miesiące po zabiegu usunięcia zaćmy konieczne jest unikanie nadmiernego wysiłku i wstrząsów. Niewskazane jest podnoszenie ciężkich przedmiotów i schylanie się, szczególnie w pierwszych dniach po zabiegu. Jeżeli zatem pracujemy fizycznie, najbezpieczniej będzie poprosić lekarza o wypisanie zwolnienia lekarskiego po leczeniu katarakty, co najmniej na 3-4 tygodnie. Do pracy biurowej możemy powrócić zazwyczaj już po kilku dniach po operacji usunięcia zaćmy.

W trakcie rekonwalescencji po operacji usunięcia zaćmy warto także dbać o optymalną ilość snu oraz zbilansowaną dietę, korzystną dla naszych oczu. Podczas mycia twarzy i włosów musimy zachowywać szczególną ostrożność, aby do gojącego się oka nie dostała się woda, żel czy szampon. Te zabiegi zapewniają dobre widzenie podczas rekonwalescencji, więc zadbaj o to, aby ich przestrzegać.

W pierwszych dniach po zabiegu leczenia zaćmy może pojawić się niewielki dyskomfort, towarzyszący regeneracji oka: nadwrażliwość na światło, uczucie suchości w oku, pieczenie czy łzawienie. Trzeba przy tym pamiętać, aby nie uciskać ani nie pocierać oka – po konsultacji z lekarzem tego typu dolegliwości możemy łagodzić przy pomocy nawilżających kropli do oczu. Po pewnym czasie od operacji zaćmy pacjent powinien odzyskać naturalną ostrość widzenia oraz wyzbyć się wszelakich powikłań związanych z operacją zaćmy.

Każda operacja katarakty niesie ze sobą ryzyko wystąpienia powikłań – usunięcie zaćmy nie jest tu wyjątkiem, ale dzięki nowoczesnym technologiom zagrożenie powikłaniami po fakoemulsyfikacji jest bardzo niskie (ok. 1%). Do najczęstszych powikłań po operacji zaćmy można zaliczyć przemieszczenie syntetycznej soczewki, wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, infekcje oka. Powodem tego rodzaju nieprawidłowości jest zazwyczaj późne zdiagnozowanie choroby, kiedy zmętnienie soczewki jest już w bardzo zaawansowanym stadium. W związku z tym warto kontrolować swój wzrok: wczesne wykrycie zaćmy sprawia, że leczenie jej staje się znacznie skuteczniejsze. Jeżeli natomiast po zabiegu usunięcia zaćmy pojawi się opuchlizna, zaczerwienienie, silny ból oka, najlepiej od razu skontaktować się z okulistą. Czasami operacja może spowodować stan podrażnienia na powierzchni oka, pomimo, że pacjent odzyskał ostre widzenie. 

Leczenie zaćmy

Sama technologia i nowoczesny sprzęt niewiele mogłyby zdziałać bez wykwalifikowanej, profesjonalnej kadry medycznej. Nieustanny postęp w okulistyce wymaga ciągłego dokształcania się i aktualizowania swojej wiedzy, aby jak najbardziej efektywnie pomagać oku pacjenta, poprawiając ich jakość widzenia, a co za tym idzie – jakość życia. Dlatego leczeniem zaćmy w Centrum Medycznym Kardiotel zajmuje się grupa doświadczonych specjalistów w dziedzinie diagnostyki, leczenia chorób oczu, kwalifikowania do operacji oraz zabiegów chirurgicznych. Dzięki temu nasi pacjenci mogą mieć pewność, że zabieg usunięcia zaćmy zostanie przeprowadzony z maksymalną precyzją, zaś profesjonalnie dopasowane soczewki będą spełniały swoją funkcję bez zarzutu.

• dr nauk med. Witold Kokot – specjalista w diagnostyce i leczeniu chorób oczu z ponad 35-letnim doświadczeniem. Ordynator Oddziału Okulistyki Szpitala im. św. Wojciecha Gdańsk - Zaspa. W naszej klinice zajmuje się zarówno diagnostyką i kwalifikowaniem do zabiegów, jak też wykonywaniem operacji okulistycznych.
• dr nauk med. Barbara Krupa-Szafran – specjalista II stopnia z wieloletnim doświadczeniem. Ordynator Oddziału Okulistycznego Szpitala Specjalistycznego w Wejherowie. Zajmuje się zarówno diagnostyką, jak i chirurgią okulistyczną – jej specjalnością jest przeprowadzanie zabiegów usunięcia zaćmy.
• dr nauk med. Paweł Lipowski – doświadczony specjalista w zakresie okulistyki, zajmujący się diagnostyką, kwalifikowaniem do zabiegów oraz chirurgią okulistyczną. Od wielu lat współpracuje z Kliniką Okulistyki Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Oprócz wykonywania operacji zaćmy specjalizuje się również w przeszczepach rogówki i chirurgii oczodołów oraz powiek.